สรุปให้ก่อน
แผนพัฒนาท้องถิ่น ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2571–2575) มี 3 ส่วน คือ สภาพทั่วไปและข้อมูลพื้นฐาน · ประเด็นการพัฒนาท้องถิ่น · การนำแผนสู่การปฏิบัติ ตามตัวอย่างปฏิทินของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น เทศบาลและ อบต. ต้องประกาศใช้ภายในเดือนตุลาคม 2569 ส่วน อบจ. ภายในพฤศจิกายน 2569
ถ้าอ่านอยู่ตอนนี้ (ปลายกันยายน 2569) หน่วยงานส่วนใหญ่อยู่ในขั้นสุดท้ายแล้ว บทความนี้จึงแบ่งเป็นสองส่วน — เช็กลิสต์โค้งสุดท้ายก่อนประกาศใช้ และ สิ่งที่ต้องทำต่อตลอด 5 ปีหลังประกาศใช้ ซึ่งเป็นงานที่ยาวกว่าและถูกพูดถึงน้อยกว่ามาก
เค้าโครง 3 ส่วน มีอะไรบ้าง
| ส่วน | ชื่อ | ประกอบด้วย |
|---|---|---|
| ส่วนที่ 1 | สภาพทั่วไปและข้อมูลพื้นฐาน | ข้อมูล 37 ด้าน ตั้งแต่กายภาพ ประชากร คมนาคม ไปจนถึงรายได้ และด้านอื่นตามบริบทพื้นที่ |
| ส่วนที่ 2 | ประเด็นการพัฒนาท้องถิ่น | 2.1 วิสัยทัศน์ · 2.2 นโยบายผู้บริหารท้องถิ่น · 2.3 ความสัมพันธ์ประเด็นการพัฒนา · 2.4 ประเด็นการพัฒนาของ อปท. · 2.5 จุดมุ่งหมายเชิงประเด็น · 2.6 การวิเคราะห์ปัจจัยและสถานการณ์ · 2.7 สรุปภาพรวม |
| ส่วนที่ 3 | การนำแผนพัฒนาท้องถิ่นสู่การปฏิบัติ | 3.1 สรุปภาพรวมโครงการ · 3.2 บัญชีโครงการพัฒนาท้องถิ่น |
จุดที่ต้องรู้: หลังประกาศใช้ แผนนี้เป็น กรอบการจัดทำงบประมาณรายจ่ายประจำปี งบเพิ่มเติม และงบจากเงินสะสม โครงการที่ไม่อยู่ในบัญชีส่วนที่ 3.2 ตั้งงบไม่ได้
และแผนต้องสอดคล้องกับพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการบริหารงานเชิงพื้นที่แบบบูรณาการ พ.ศ. 2565 ที่กำหนดให้แผนท้องถิ่นเชื่อมกับแผนพัฒนาจังหวัด — หลักการที่แนวทางเรียกว่า One Plan
ปฏิทิน 14 ขั้น — ตอนนี้อยู่ขั้นไหน
ตัวอย่างปฏิทินจากแนวทางของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (แนวทางระบุว่าปรับระยะเวลาได้ตามความเหมาะสมของแต่ละ อปท.)
| ขั้น | การดำเนินการ | ช่วงเวลาตามตัวอย่าง |
|---|---|---|
| 1 | จัดเก็บข้อมูลปฐมภูมิและทุติยภูมิ ยกร่างส่วนที่ 1 | พ.ย. 2568 – เม.ย. 2569 |
| 2 | ประชุมประชาคมท้องถิ่น วิเคราะห์ปัญหาความต้องการ | ก.พ. – พ.ค. 2569 |
| 3 | กลั่นกรองข้อมูล เสนอปลัด (กรรมการและเลขานุการคณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่น) | ก.พ. – พ.ค. 2569 |
| 4 | หนังสือขออนุญาตใช้พื้นที่ของหน่วยงานอื่น (ธนารักษ์ วัด โรงเรียน ฯลฯ) | มี.ค. – พ.ค. 2569 |
| 5 | แจ้งผู้ใหญ่บ้าน/ประธานชุมชน ส่งแผนหมู่บ้านและแผนชุมชน | ม.ค. – มี.ค. 2569 |
| 6 | แจ้งหน่วยงานที่ขอรับเงินอุดหนุน | พ.ค. – มิ.ย. 2569 |
| 7 | อบจ. จัดทำกรอบการประสานโครงการในเขตจังหวัด | มี.ค. – มิ.ย. 2569 |
| 8 | กอง/ส่วนตรวจว่าโครงการอยู่ในหน้าที่และอำนาจหรือไม่ | พ.ค. – ก.ค. 2569 |
| 9 | ประสานโครงการระดับพื้นที่ บรรจุแผนหมู่บ้าน/ชุมชนเข้าร่างแผน | พ.ค. – ก.ค. 2569 |
| 10 | อบจ. ประกาศใช้ประเด็นการพัฒนาในเขตจังหวัด | มิ.ย. – ก.ค. 2569 |
| 11 | เสนอปลัดและผู้บริหารเพื่อเห็นชอบเบื้องต้น | ก.ค. – ก.ย. 2569 |
| 12 | ร่างฉบับสมบูรณ์ → ผู้บริหาร → การมีส่วนร่วมของประชาชน → คณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่น | ก.ค. – ก.ย. 2569 |
| 13 | เทศบาล · อบต. · เมืองพัทยา ประกาศใช้ (อบต. ต้องเสนอสภา อบต. เห็นชอบก่อน) | ภายใน ต.ค. 2569 |
| 14 | อบจ. ประกาศใช้ | ภายใน พ.ย. 2569 |
ปลายกันยายน 2569 = ท้ายขั้น 12 ถ้ายังไม่ผ่านคณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่น เวลาเหลือน้อยมาก
เช็กลิสต์โค้งสุดท้ายก่อนประกาศใช้
- ☐ ร่างผ่าน คณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่น แล้ว
- ☐ อบต.: เสนอร่างต่อ สภา อบต. ให้ความเห็นชอบ ตามพระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 และที่แก้ไขเพิ่มเติม — ขั้นนี้ต้องอยู่ในสมัยประชุม ถ้าสมัยประชุมที่กำหนดไว้ไม่ครอบคลุม ต้องขอเปิดสมัยวิสามัญ
- ☐ ส่วนที่ 2.2 นโยบายผู้บริหารท้องถิ่น ตรงกับนโยบายที่นายกแถลงต่อสภา — สำคัญมากในรอบนี้ เพราะผู้บริหารจำนวนมากเพิ่งเข้ารับตำแหน่งหลังการเลือกตั้งวันที่ 11 มกราคม 2569
- ☐ ทุกโครงการในบัญชี 3.2 ผ่านการตรวจแล้วว่า อยู่ในหน้าที่และอำนาจ (ขั้น 8)
- ☐ โครงการที่ใช้พื้นที่ของหน่วยงานอื่นมี หนังสืออนุญาต แล้ว (ขั้น 4)
- ☐ ปฏิทินการเตรียมความพร้อมเคย ปิดประกาศที่สำนักงานอย่างน้อย 30 วัน และเผยแพร่บนเว็บไซต์ของ อปท. ตามที่แนวทางกำหนด
ส่วนที่ 1 มีข้อมูล 37 ด้าน — สองด้านที่คนมักกรอกบาง
แนวทางฉบับนี้กำหนดข้อมูลส่วนที่ 1 ไว้ 37 ด้าน ในจำนวนนั้นมีสองด้านที่ อปท. ส่วนใหญ่ยังไม่มีข้อมูลรองรับจริง:
- 1.9 ด้านการพัฒนาเมืองอัจฉริยะ
- 1.10 ด้านการสื่อสาร เทคโนโลยีและดิจิทัล
ถ้าสองด้านนี้เขียนแค่ “มีสัญญาณอินเทอร์เน็ตครอบคลุม” จะไม่มีฐานให้บรรจุโครงการด้านดิจิทัลในส่วนที่ 3 ตลอด 5 ปี เพราะโครงการในบัญชีควรโยงกลับไปหาข้อมูลและประเด็นในส่วนที่ 1–2
แหล่งข้อมูลที่แนวทางระบุว่าใช้ได้: ข้อมูลปฐมภูมิจากการลงพื้นที่ · ข้อมูลความจำเป็นพื้นฐาน (จปฐ.) · ข้อมูลพื้นฐานระดับหมู่บ้าน (กชช.2ค) · และข้อมูลจากปราชญ์ชุมชนและผู้ทรงคุณวุฒิในพื้นที่
จากประสบการณ์: ทำไมบัญชีโครงการ 3.2 คือหัวใจของแผน
ช่วงที่ผมเป็นนายก อบต.บ้านหวด มีโครงการก่อสร้าง ปรับปรุง และซ่อมแซม 176 โครงการ ตลอด 4 ปีงบประมาณ กระจายครบทั้ง 6 หมู่บ้าน — ถนนและคมนาคม 104 โครงการ (59%) แหล่งน้ำและป้องกันภัยแล้ง 32 โครงการ (18%) ป้องกันตลิ่งและอุทกภัย 14 โครงการ (8%) และอื่น ๆ
ทุกโครงการในจำนวนนั้นต้องอยู่ในบัญชีโครงการของแผนพัฒนาท้องถิ่นก่อน ถึงจะตั้งงบได้ ปีที่มีโครงการเข้ามามากที่สุดคือปี 2568 ซึ่งมี 83 โครงการ — ถ้าบัญชีในแผนไม่ครอบคลุม โครงการเหล่านั้นจะติดอยู่ที่ขั้นแก้ไขแผนก่อนตั้งงบได้
(ตัวเลข 176 โครงการก่อสร้าง ปรับปรุง และซ่อมแซม เป็นผลงานในตำแหน่งบริหารท้องถิ่น ไม่ใช่งานส่งมอบของ M3Thailand)
หลังประกาศใช้: งานที่ต้องทำต่อตลอด 5 ปี
แนวทางระบุชัดว่า อปท. สามารถทบทวนแผนพัฒนาท้องถิ่น ฉบับที่ 3 ได้ตามสถานการณ์ในพื้นที่และบริบทที่เปลี่ยนไป และมีกระบวนการ ทบทวน · เพิ่มเติม · เปลี่ยนแปลง · แก้ไข รวมถึง การติดตามและประเมินผล
| งาน | เกิดเมื่อไหร่ | ใครเกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
| เพิ่มเติมแผน | มีโครงการใหม่ที่ไม่อยู่ในบัญชี 3.2 | ตามระเบียบ มท. ว่าด้วยการจัดทำแผนพัฒนาของ อปท. พ.ศ. 2548 และที่แก้ไขเพิ่มเติม |
| เปลี่ยนแปลงแผน | โครงการเดิมต้องปรับสาระ | ตามระเบียบ มท. ว่าด้วยการจัดทำแผนพัฒนาของ อปท. พ.ศ. 2548 และที่แก้ไขเพิ่มเติม |
| ทบทวนแผน | สถานการณ์พื้นที่เปลี่ยน | ตามระเบียบ มท. ว่าด้วยการจัดทำแผนพัฒนาของ อปท. พ.ศ. 2548 และที่แก้ไขเพิ่มเติม |
| ติดตามและประเมินผล | ทุกปีตลอดอายุแผน | คณะกรรมการติดตามและประเมินผลแผนพัฒนาท้องถิ่น |
ขั้นตอนและผู้มีอำนาจอนุมัติของการเพิ่มเติม เปลี่ยนแปลง และทบทวนแผน กำหนดไว้ในระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยการจัดทำแผนพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2548 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งผ่านการแก้ไขมาหลายครั้ง ควรตรวจสอบข้อระเบียบฉบับปัจจุบันกับต้นสังกัดก่อนดำเนินการทุกครั้ง
นี่คือส่วนที่คนค้นหาต่อเนื่องหลังประกาศใช้ ไม่ใช่เฉพาะช่วงจัดทำ
AI ช่วยตรงไหนได้ และตรงไหนห้ามใช้
| งาน | AI ช่วยได้แค่ไหน |
|---|---|
| สรุปข้อมูล จปฐ. / กชช.2ค ให้เป็นร่างส่วนที่ 1 | ช่วยได้ดี — งานเรียบเรียงข้อมูลที่มีอยู่แล้ว ประหยัดเวลามากที่สุด |
| สรุปความเห็นจากเวทีประชาคม | ช่วยได้ ต้องปิดชื่อผู้ให้ความเห็นก่อน |
| ร่างข้อความวิเคราะห์ปัจจัย (2.6) | 🟡 ร่างได้ ต้องตรวจกับข้อมูลจริง AI เติมตัวเลขเองได้โดยไม่บอก |
| ตรวจความสอดคล้องระหว่างส่วนที่ 1–2–3 | 🟡 ช่วยหาช่องได้ แต่คนต้องตัดสิน |
| กำหนดประเด็นการพัฒนาและจัดลำดับโครงการ | ❌ ห้าม — เป็นการตัดสินเชิงนโยบายของผู้บริหารและผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม |
| ตัดสินว่าโครงการอยู่ในหน้าที่และอำนาจหรือไม่ | ❌ ห้าม — ต้องเป็นการตรวจของกอง/ส่วนที่รับผิดชอบ (ขั้น 8) |
อ่านต่อและบริการที่เกี่ยวข้อง
- AI กับการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น
- ที่ปรึกษา AI อปท. — วาง Roadmap AI 30–90 วัน
- เว็บไซต์ อบต. — รองรับ ITA และบริการประชาชน
แหล่งอ้างอิง
- แนวทางปฏิบัติการเตรียมความพร้อมเพื่อจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2571-2575) — กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น เผยแพร่ 28 พ.ย. 2568
- ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยการจัดทำแผนพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2548 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
- พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการบริหารงานเชิงพื้นที่แบบบูรณาการ พ.ศ. 2565
